TUỔI THƠ ẢM ĐẠM 1

Sát Cá

Có những buổi chiều bây giờ ngồi một mình, tôi hay nhớ về cái xóm nhỏ lọt thỏm giữa hai con sông — nơi tuổi thơ tôi trôi qua giữa hai dòng nước đầy phù sa, tưởng chừng chẳng có gì để nhớ, vậy mà càng xa càng thấy nó bám riết lấy mình.

Trong xóm ấy có Quỳnh, nhỏ hơn tôi hai tuổi. Ba nó — bác Ph., đại tá — tử trận năm 73. Người lớn kể lại bằng giọng nhỏ như sợ chạm vào nỗi đau. Số tiền tử tuất ít ỏi chẳng đủ nuôi nổi một gia đình có bốn đứa con, nên mẹ Quỳnh phải bươn chải đủ đường. Rồi từng đứa một, anh em nó bỏ học, lăn lộn ngoài đồng phụ mẹ kiếm sống.

Sau mùa xuân năm ấy, khoản trợ cấp cũng bị cắt. Cái nghèo như một lớp sương mỏng, ban đầu tưởng chỉ là hơi nước, nhưng rồi bám vào da thịt, vào từng bữa cơm, từng tiếng thở dài của người lớn.

Xóm công chức thì làm gì có ruộng có vườn. Không ruộng, không vườn thì lấy gì mà sống ở cái xứ này. Thành ra muốn kiếm ăn thì phải qua sông. Bên kia là ruộng vườn của người ta — rộng, hoang, và chẳng ai buồn để ý mấy đứa con nít lom khom bắt cua, bắt cá, hay hái trộm vài trái ổi, trái mận, trái xoài.

Quỳnh và anh nó lớn lên từ những buổi lội đồng như thế. Hai đứa nhỏ xíu mà rành từng bờ mương, từng ụ đất, từng chỗ cá rô hay núp, cá lóc hay nằm. Mỗi chiều, tôi thấy hai anh em nó về, áo quần sũng nước, tay xách cái thùng nhựa đầy cá, mặt mũi lem nhem nhưng ánh mắt thì sáng như vừa thắng một trận lớn.

Tôi nhớ Quỳnh nhất ở cái tài sát cá của nó. Cái gì nó câu cũng dính. Cắm câu, nhắp cá lóc, câu cá rô, cá sặc… ngày nào cũng đầy một thùng. Có lần tôi theo nó đi câu nửa buổi, chẳng dính nổi con nào, trong khi nó cứ giật cá lên lia lịa. Nhìn mà tức. 

Ba tôi cũng là tay sát cá. Có lần hai cha con đi câu chung, đứng sát nhau, cần câu như nhau, mồi cũng chẳng khác gì. Vậy mà ổng thì dính hết con này tới con khác, còn tôi thì chỉ đứng nhìn cá rỉa hết mồi, rồi ngắm “sóng biếc theo làn hơi gợn tí” mà nhớ cụ Nguyễn Khuyến.

Lúc đó tôi không hiểu vì sao có người sát cá, có người không. Giờ lớn rồi, nghĩ lại mới thấy: có những thứ không phải do may mắn, mà do người ta đã sống với nó từ nhỏ, đã hiểu nó như hiểu hơi thở của mình.

Còn tôi, chỉ là đứa trẻ đứng bên bờ, nhìn người khác giật cá lên mà thèm cái cảm giác chiến thắng.

Nhiều năm sau, khi đã đi xa khỏi xóm nhỏ, tôi vẫn nhớ hình ảnh Quỳnh lom khom bên bờ mương, tay thoăn thoắt móc mồi, mắt nhìn mặt nước như đọc được từng chuyển động dưới đó. Không biết giờ nó ở đâu, cuộc đời có bớt nhọc nhằn hơn không. Nhưng mỗi lần nhớ lại, tôi vẫn thấy rõ cái dáng đen đủi nhỏ xíu ấy, và cái thùng cá đầy tràn như một phần tuổi thơ tôi gửi lại bên kia dòng sông.

PS: giờ tôi ngộ ra rằng tôi chỉ sát được bọn cá khi tụi nó nằm trong tủ đá.

Biên ngày 19 tháng năm 2026